อ่านสลิปเงินเดือน (給与明細書きゅうよめいさいしょ)
ให้เข้าใจทุกบรรทัด

เดือนแรกที่ได้เงินเดือนในญี่ปุ่น หลายคนตกใจ — ตกลงเงินเดือน ¥300,000 แต่ทำไมเข้าบัญชีแค่สองแสนกว่า ๆ? คำตอบอยู่บนสลิปเงินเดือน (給与明細書きゅうよめいさいしょ) ที่บริษัทออกให้ทุกเดือน อ่านเป็นแล้วจะรู้ว่าเงินหายไปไหน และเช็กได้ว่าบริษัทหักถูกหรือเปล่า

หน้าตาสลิปจริงที่บริษัทพิมพ์ให้จะประมาณนี้ — ญี่ปุ่นล้วน ตัวเล็ก ดูแล้วงงว่าบรรทัดไหนคืออะไร:

ไม่ต้องตกใจ — เราเอามาจัดใหม่ใส่คำแปลไทยให้ทุกบรรทัดแล้ว เป็นของพนักงานประจำโสด เงินเดือนพื้นฐาน ¥280,000 ต่อเดือน แล้วเราจะไล่อธิบายทีละส่วน

สลิปแบ่งเป็น 3 ส่วนเสมอ

สลิปเงินเดือนญี่ปุ่นหน้าตาต่างกันไปตามบริษัท แต่โครงสร้างเหมือนกันหมด คือมี 3 บล็อกหลัก เรียงจากบนลงล่าง:

• การมาทำงาน (勤怠きんたい) — วันทำงาน วันลา และชั่วโมงล่วงเวลา ของเดือนนั้น
• รายได้ (支給しきゅう) — เงินทั้งหมดที่บริษัท จ่ายให้ ก่อนหักอะไร
• รายการหัก (控除こうじょ) — เงินที่ถูก หักออก ทั้งประกันสังคมและภาษี

สูตรง่าย ๆ คือ รายได้ (支給しきゅう) − รายการหัก (控除こうじょ) = เงินเข้าบัญชีจริง ซึ่งบรรทัดสุดท้ายเรียกว่า ยอดสุทธิ (差引支給額さしひきしきゅうがく)

ส่วนที่ 1 — รายได้ (支給しきゅう)

ฝั่งซ้ายของสลิปคือเงินที่ได้ บรรทัดที่เจอบ่อย:

• เงินเดือนพื้นฐาน (基本給きほんきゅう) — ตัวเลขหลักตามสัญญาจ้าง ใช้เป็นฐานคำนวณ OT และโบนัส
• เบี้ยล่วงเวลา (残業手当ざんぎょうてあて) — ค่า OT บางบริษัทเขียนว่า 時間外手当じかんがいてあて คิดเพิ่มอย่างน้อย 25% จากค่าแรงต่อชั่วโมง
• ค่าเดินทาง (通勤手当つうきんてあて) — ค่ารถไฟ/รถเมล์ไปทำงาน ส่วนนี้พิเศษ: ไม่ถูกคิดภาษี (ไม่เกิน ¥150,000/เดือน)

ผลรวมทั้งหมดคือ ยอดรวมรายได้ (総支給額そうしきゅうがく) — ตัวเลขนี้แหละที่คน เรียกกันว่า “เงินเดือน” หรือ 額面がくめん (gross) แต่ยังไม่ใช่เงินที่ได้จริง

通勤手当 ไม่ใช่กำไรฟรี

ค่าเดินทาง (通勤手当つうきんてあて) ไม่เสียภาษีก็จริง แต่มันคือเงินที่บริษัทคืนค่ารถให้ ไม่ใช่รายได้ที่เอาไปใช้อย่างอื่นได้ ตอนเทียบเงินเดือนสองที่ ให้ดูที่ 基本給きほんきゅう เป็นหลัก

ส่วนที่ 2 — รายการหัก (控除こうじょ)

ฝั่งขวาคือส่วนที่ทำให้เงินหาย แบ่งเป็น 2 กลุ่มใหญ่ — ประกันสังคมกับภาษี

ก) ประกันสังคม (社会保険料しゃかいほけんりょう)

• ประกันสุขภาพ (健康保険けんこうほけん) — ทำให้จ่ายค่าหมอแค่ 30% บริษัทออกให้ครึ่งหนึ่ง
• ประกันดูแลผู้สูงอายุ (介護保険かいごほけん) — โดนหักเฉพาะคน อายุ 40 ปีขึ้นไป ต่ำกว่านั้นเป็น ¥0
• เงินบำนาญลูกจ้าง (厚生年金こうせいねんきん) — ก้อนใหญ่ที่สุดในรายการหัก บริษัทออกให้ครึ่งหนึ่งเช่นกัน กลับไทยก่อนรับบำนาญขอคืนได้ (脱退一時金)
• ประกันการว่างงาน (雇用保険こようほけん) — ก้อนเล็ก ไว้รับเงินช่วยเหลือตอนตกงาน

ทั้งหมดนี้คิดจากฐานที่เรียกว่า ค่าจ้างมาตรฐานรายเดือน (標準報酬月額ひょうじゅんほうしゅうげつがく) — ปกติอิงเงินเดือนช่วงเดือนเมษายน–มิถุนายน ของปีนั้น (ประกันสังคมแต่ละตัวอัตราเท่าไร ทำไมแต่ละจังหวัดไม่เท่ากัน)

ข) ภาษี (税金)

• ภาษีเงินได้ (所得税しょとくぜい) — หัก ณ ที่จ่ายแบบประมาณการ ปลายปีมีการปรับยอดให้ตรง ผ่าน 年末調整ねんまつちょうせい (อ่านเรื่องภาษีเงินได้)
• ภาษีท้องถิ่น (住民税じゅうみんぜい) — เก็บย้อนหลัง 1 ปี ปีแรกมักเป็น ¥0 แล้วโผล่มาปีที่สอง (ทำไมปีที่สองโดนเก็บเพิ่ม)

ปีแรกหักน้อย อย่าเพิ่งดีใจ

ปีแรกที่เพิ่งเริ่มงาน ช่อง ภาษีท้องถิ่น (住民税じゅうみんぜい) บนสลิปมักเป็น ¥0 — พอขึ้นปีที่สองจะเริ่มถูกหัก ทำให้เงินเข้าบัญชี ลดลงทั้งที่เงินเดือนเท่าเดิม เผื่อใจไว้ก่อน

ส่วนที่ 3 — เงินเข้าบัญชีจริง (差引支給額さしひきしきゅうがく)

บรรทัดล่างสุดคือพระเอก: ยอดสุทธิ (差引支給額さしひきしきゅうがく) หรือที่เรียกกัน ติดปากว่า เงินที่ได้จริง (手取りてどり) — คือเงินที่จะโอนเข้าบัญชีธนาคารของเรา

กฎคร่าว ๆ: 額面 × 0.8

สำหรับเงินเดือนทั่วไป เงินที่ได้จริง (手取りてどり) มักอยู่ราว 75–85% ของเงินเดือนหน้าสัญญา (額面がくめん) — เวลามีคนเสนองานที่ “¥4,000,000 ต่อปี” ให้เผื่อว่าจริง ๆ จะได้ถือราว ¥3,200,000

เช็กอะไรบนสลิปทุกเดือน

残業手当ざんぎょうてあて ตรงกับชั่วโมง OT ที่ทำจริงไหม (ดูเทียบกับช่อง 勤怠きんたい)

通勤手当つうきんてあて ตรงกับค่ารถที่ลงทะเบียนไว้หรือเปล่า

ตอนได้ขึ้นเงินเดือน ดูว่า 厚生年金こうせいねんきん / 健康保険けんこうほけん ปรับตามถูกจังหวะไหม

เก็บสลิปไว้ — ใช้เป็นหลักฐานรายได้ตอนต่อวีซ่า เช่าบ้าน หรือขอบัตรเครดิต

อยากรู้ภาษีจริงทั้งปี

สลิปบอกยอดรายเดือน แต่ถ้าอยากเห็นภาพรวมภาษีทั้งปีและลองลดภาษีดู ลองใส่ตัวเลขใน เครื่องคำนวณ Furusato Nozei จะเห็นว่าบริจาคได้เท่าไร ลดหย่อนได้แค่ไหน